Turystyka
W podkieleckiej kopalni szukali… śladów morza sprzed milionów lat
Znajdująca się kilka kilometrów od Kielc kopalnia Wiśniówka to nie tylko źródło surowca, ale też wielka gratka dla miłośników geologii. W tym miejscu można bowiem znaleźć ślady… morza sprzed kilkuset milionów lat. Tych właśnie śladów szukali niedawno studenci z Koła Naukowego Geologów „Silesian” z Politechniki Śląskiej.
W Wiśniówce na wyciągnięcie ręki są ślady przemian Ziemi. Góry Świętokrzyskie, na obszarze których położona jest kopalnia, są niskim masywem górskim. W zamierzchłej przeszłości krajobraz wyglądał tu jednak zgoła inaczej. Można się tu przykładowo doszukać śladów falowania w dawnym morzu z okresu kambru (czyli jeszcze na długo przed dinozaurami). Można także próbować odnaleźć ślady po skamieniałościach, a nawet i same skamieniałości różnych zwierząt występujących w tamtym okresie, w tym chociażby trylobitów.
Dużą zaletą Wiśniówki jest także ogromna skala samego wyrobiska.
Kopalnia przyciąga studentów z całego kraju, a nawet zdarza się, że i z zagranicy. We wrześniu ubiegłego roku na wyrobisku Wiśniówka Duża odbyły się ćwiczenia terenowe studentów Akademii Górniczo-Hutniczej z Krakowa oraz Uniwersytetu Przyrodniczego z Wilna.
– Zapoznano studentów z geologią oraz zasadami bezpieczeństwa przy pracach eksploatacyjnych z użyciem środków strzałowych. W tym roku spodziewamy się nie mniejszego zainteresowania wizytami w kopalni – informuje spółka Eurovia, do której należy kopalnia.
Historia Kopalni Wiśniówka
Kopalnia Wiśniówka jest jednym z najstarszych kamieniołomów w Polsce. Rozpoczęcie eksploatacji złóż kwarcytu w Wiśniówce sięga lat 20. XX wieku.
Budowę kamieniołomu „Wiśniówka” zlokalizowano na zachodnim zboczu wzgórza o tej samej nazwie, znajdującym się w Paśmie Masłowskim. Zakład wszedł w skład nowopowstałego przedsiębiorstwa państwowego pod nazwą Kamieniołomy Państwowe w Zagnańsku.
Po przeprowadzeniu badań geologicznych regionu pod kierunkiem prof. Jana Czarnockiego w roku 1927/1928 podjęto decyzję o budowie kamieniołomu „Duża Wiśniówka”. W związku z nowymi inwestycjami w ramach przedsiębiorstwa Kamieniołomy Państwowe w Zagnańsku powołano odrębną komórkę organizacyjną pod nazwą Rozbudowa Kamieniołomów Państwowych w Zagnańsku, które przystąpiło do organizowania kopalni na Dużej Wiśniówce. Wybudowano wówczas murowany budynek, w którym miały mieścić się biura oraz rozpoczęto budowę drogi dojazdowej do kopalni o długości 2,5 km. Uroczyste poświęcenie kopalni z udziałem przedstawicieli władz miasta i Urzędu Wojewódzkiego w Kielcach odbyło się 4 grudnia 1932 r. Został wówczas ufundowany sztandar św. Barbary.
Pierwszy okres działalności opierał się na wykorzystaniu siły ludzkich mięśni, gdyż wydobycie w złożu prowadzono ręcznie. Urobek przewożono wozami konnymi, a następnie, po sprowadzeniu pierwszego parowozu, wyprodukowanego w 1924 r. przez Saksońską Fabrykę Hartmanna w Chemnitz, wagonami kolejki wąskotorowej do tłuczkarzy. Wraz z rozwojem przedsiębiorstwa i zwiększającym się zapotrzebowaniem na kruszywa, sprowadzona została kruszarka polowa napędzana lokomobilą czyli przewoźnym zespołem napędowym.
Korzystna sytuacja rynkowa i duże zapotrzebowanie na tłuczeń drogowy i kolejowy pozwoliły w tamtym czasie na zwiększenie wydobycia. Aby zintensyfikować wywóz kruszyw z kamieniołomu podjęto decyzję o wybudowaniu bocznicy normalnotorowej długości 11,5 km, łączącej położone ok. 2,5 km na północ od Wiśniówki kamieniołomy na górze Barcza oraz nowy zakład w Wiśniówce ze stacją w Zagnańsku. W 1927 r. Wydział Drogowy Dyrekcji Kolei Państwowych w Radomiu ogłosił przetarg na wykonanie robót ziemnych, wytyczono wówczas trasę przyszłej linii kolejowej. Budowę rozpoczęto w listopadzie 1929 r. Przy pracach ziemnych wykorzystano istniejącą kolejkę wąskotorową, poruszającą się wzdłuż powstającego torowiska dzięki ułożeniu dodatkowej, trzeciej szyny. Inwestycję, przy której pracowało 500 osób, zakończono w roku 1933.
Wydobycie kamienia w kopalniach na Wiśniówce prowadzono już w 1929 r., ale dopiero w roku 1933 uruchomiono zakład na Wiśniówce Małej. Na Wiśniówce Dużej pełne wydobycie rozpoczęto w roku 1935, co znacznie zwiększyło produkcję, która przekroczyła wówczas 100 tys. ton rocznie, włączając w to wydobycie należącej do przedsiębiorstwa kopalni Barcza. Wzrost eksploatacji i rozwój przedsiębiorstwa wynikał z realizacji rządowego programu inwestycji drogowych, a położenie tutejszych kamieniołomów bliżej centralnej części kraju wpływało na niższy koszt transportu kolejowego do większości odbiorców. Duże znaczenie miała tu również jakość miejscowego surowca, porównywalna z tamtejszymi granitami i bazaltami.
Walcząc z kryzysem gospodarczym, który z początkiem lat 30. XX wieku ogarnął niemal cały świat, Rząd Polski podjął decyzję o przeniesieniu z Zagłębia Dąbrowskiego (Zawiercie, Sosnowiec i Olkusz) w rejon Zagnańska około 2000 ludzi w celu rozbudowy kamieniołomów. Zbiegło się to w czasie z rozpoczęciem eksploatacji wyrobiska „Mała Wiśniówka”. Dyrekcja kamieniołomów stanęła przed problemem zapewnienia swoim nowym pracownikom trwałego miejsca zamieszkania, gdyż do tej pory pomieszkiwali w sąsiednich wioskach. Podjęto więc decyzję o budowie osiedla robotniczego dla pracowników kamieniołomu, a zaprojektował je inż. arch. Aleksander Kodelski, kierownik ministerialnego Biura Budowy Osiedli, znany m.in. z realizacji stacji kolejki górskiej na Kasprowy Wierch. Budowa 17 domków dwurodzinnych bliźniaczych oraz 7 czterorodzinnych o konstrukcji drewnianej trwała od 1936 r. do 1938 r. Ponadto wybudowano także zaplecze biurowo – socjalne i warsztatowe dla zatrudnionych pracowników.
Postępująca mechanizacja zakładu sprawiła, iż dzienny urobek w 1936 r. wynosił 300 m3 kamienia, przy jednoczesnym zatrudnieniu 300 robotników. W roku 1937 ukończona została budowa zakładu na wyrobisku w Dużej Wiśniówce, co znacznie zwiększyło możliwości wydobycia i dalszego przerobu kamienia.
W czerwcu 1938 r. sporządzono plan wytwórni grysów dla Wiśniówki Małej. Autorzy opracowania Historia eksploatacji piaskowców dolnodewońskich na górze Barczy P. Król, B. Kozak, A. Fijałkowska-Mader podają, iż w skład „grysowni” wchodziły: łamacz i granulator, młyn walcowy do powtórnego przemiału grysu na grysik i mączkę oraz smołownia do bitumowania kruszywa. Znaczący wzrost eksploatacji zagnańskich kamieniołomów nastąpił po zakończeniu kryzysu gospodarczego – od poziomu blisko 136 tys. ton w roku gospodarczym 1933/34 do prawie 240 tys. ton w roku 1938/39. Udział Wiśniówki Małej w tym wydobyciu wynosił 131 tys. ton (56%), a Wiśniówki Dużej 63 tys. ton (27%).
Po zakończeniu kampanii wrześniowej w 1939 r. przedsiębiorstwo kontynuowało działalność pod zmienioną przez okupanta nazwą Staatliche Steinbrüche in Zagnańsk. Następnie zagnańskie kamieniołomy weszły w skład przedsiębiorstwa Steinwerke der Galizischen Städte GmbH z siedzibą w Krakowie, funkcjonującego przed wojną jako Kamieniołomy Miast Małopolskich SA w Krakowie. Podczas okupacji kontynuowano produkcję i inwestycje w Wiśniówce Małej i Dużej.
Jak podają autorzy wspomnianego wyżej opracowania Historia eksploatacji piaskowców dolnodewońskich na górze Barczy P. Król, B. Kozak, A. Fijałkowska-Mader, dzienna wydajność wydobycia kamienia w marcu 1941 r. oscylowała na poziomie 170–200 t na Wiśniówce Dużej, a na Wiśniówce Małej 500 ton. W barakach przy kamieniołomach w Wiśniówce mieszkało wówczas łącznie 126 mężczyzn narodowości żydowskiej, jednak w wyniku znacznego ograniczenia zatrudnienia we wrześniu 1941 r. na Wiśniówce Małej pracowało jedynie 16 pracowników w warsztatach mechanicznych, a na Wiśniówce Dużej tylko 4 nocnych dozorców. Łączne wydobycie w 1941 r. w kamieniołomach zagnańskich wyniosło 49 tys. ton.
Od 1941 r. planowana był rozbudowa kopalni Wiśniówka Mała, o czym świadczą zachowane plany: wyrobiska, infrastruktury technicznej i domów mieszkalnych, modernizacji bocznicy kolejowej oraz odwodnienia III poziomu kopalni.
Na krótko przed zakończeniem wojny zakłady przejęła niemiecka firma Basalt Werke AG, która nie skupiała się na wydobyciu, a w zasadzie tylko na wywozie majątku kamieniołomów w postaci maszyn i urządzeń technicznych do Niemiec.
Źródło: Eurovia Urząd Gminy Masłów "Historia eksploatacji piaskowców dolnodewońskich na górze Barczy" / maslow.pl
Trzeba zobaczyć
Geologiczne skarby regionu: Gagaty Sołtykowskie i Skałki Piekło pod Niekłaniem
Północna część województwa świętokrzyskiego kryje niezwykłe miejsca, które pozwalają odkryć fascynujące dzieje naszej planety. Rezerwat przyrody Gagaty Sołtykowskie oraz rezerwat Skałki Piekło pod Niekłaniem to atrakcje łączące walory edukacyjne i przyrodnicze, stanowiące idealny cel dla miłośników geoturystyki oraz rodzinnych wędrówek. (więcej…)
Trzeba zobaczyć
Kajakowe odkrywanie Ponidzia: idealny sposób na aktywny wypoczynek w regionie
Ponidzie, malowniczy region województwa świętokrzyskiego, to miejsce, które zachwyca łagodnym krajobrazem – pełnym zielonych łąk, wapiennych wzgórz oraz wijących się rzek. Dla miłośników natury i aktywnego spędzania czasu, najciekawszym sposobem na poznanie tej krainy są spływy kajakowe na rzekach: Czarnej Nidzie, Białej Nidzie oraz Nidzie. (więcej…)
Turystyka
Serialowa Boża Wola istnieje naprawdę! Odkryj świętokrzyskie plenery „Minuty ciszy” dostępnej w Canal+
Boża Wola i Złotowo – te nazwy są doskonale znane fanom zmagań Mietka Zasady i Jacka Wiecznego, dwóch przedsiębiorców pogrzebowych. Gdzie jednak można znaleźć prawdziwe odpowiedniki tych miejscowości? Odpowiedź kryje się w województwie świętokrzyskim. Ci, którzy chcą zobaczyć te geograficzne perełki na ekranie, mogą już obejrzeć wszystkie odcinki drugiego sezonu serialu MINUTA CISZY, dostępne w serwisie streamingowym CANAL+. (więcej…)
Turystyka
Kazimierza Wielka z nową trasą rowerową! Są pieniądze na projekt „Rowerowe SPA VELO”
Świętokrzyskie inwestuje w turystykę rowerową – w latach 2025-2027 powstanie nowy odcinek ścieżki rowerowej w Kazimierzy Wielkiej, który połączy uzdrowiskowe atrakcje regionu. (więcej…)
Turystyka
Schroniska młodzieżowe w Górach Świętokrzyskich – idealna baza dla turystów
Planujesz aktywny wypoczynek w regionie świętokrzyskim? Sprawdź ofertę komfortowych i niedrogich schronisk w Mąchocicach i Chęcinach! (więcej…)
Turystyka
JuraPark Bałtów z prestiżowym Godłem „Teraz Polska”! Turystyczna perła Świętokrzyskiego nagrodzona
Bałtowski Kompleks Turystyczny dołączył do elitarnego grona laureatów najbardziej prestiżowego wyróżnienia w Polsce. Uroczysta gala w Belwederze potwierdziła wyjątkowość tego miejsca! (więcej…)
-
Policja4 dni temuŚwiętokrzyskie: Dramatyczny wypadek na drodze krajowej nr 74. Jedna osoba zginęła! [ZDJĘCIA]
-
Wydarzenia2 dni temuKielce w telewizji na żywo. Na Rynku powstanie studio
-
Fakty z Masłowa1 tydzień temuZatrzymany za pochwalanie zamachu w Krakowie – grozi mu więzienie
-
Drogi i komunikacja6 dni temuSiedem nowych przystanków w Kielcach – znamy lokalizacje i termin rozpoczęcia prac
-
Wiadomości z Kielc6 dni temuSmród w Kielcach nie do zniesienia – trwa kontrola inspektoratu
-
Fakty z Masłowa3 dni temuNowy parking w Masłowie budzi kontrowersje. Czy to marnowanie unijnych środków?
-
Wiadomości z regionu6 dni temuKiedy pogrzeb zamordowanej rodziny zamachowca z Krakowa? Krewni podjęli decyzję
-
Policja5 dni temuŚwiętokrzyskie: Tragiczny wypadek z udziałem cysterny. Nie żyją dwie osoby!
-
Wiadomości z regionu5 dni temuŚwiętokrzyskie: Pogrzeb rodziny zamachowca z Krakowa. Porządku pilnowała Policja
-
Wiadomości z Kielc3 dni temuJeff Burg w Kielcach. 100 darmowych burgerów na otwarcie
-
Z kraju i ze świata2 tygodnie temuCyberataki na lodówki i chłodnie w Polsce zagrażają bezpieczeństwu żywności — nowe dane ujawniają skalę
-
Wiadomości z Kielc5 dni temuKielce kurczą się najszybciej w Polsce – niemal pięciu mieszkańców mniej dziennie
