Nie wszystkie diety ketogeniczne działają tak samo

Nie wszystkie diety ketogeniczne dają takie same efekty – wynika z nowych badań opublikowanych w Science Advances. Naukowcy odkryli, że rodzaj spożywanych tłuszczów może mieć kluczowe znaczenie dla tego, jak organizm reaguje na ten sposób odżywiania. Badania przeprowadzono na myszach, a ich wyniki podważają powszechne przekonanie, że każda dieta ketogeniczna wywołuje identyczne skutki metaboliczne.

Jak dieta ketogeniczna wpływa na stan zapalny w organizmie

Dieta ketogeniczna ma na celu wywołanie stanu zwanego ketozą, w którym organizm wykorzystuje tłuszcz jako główne źródło paliwa. Dlatego diety ketogeniczne polegają na ograniczeniu węglowodanów. Ketoza występuje, gdy organizmowi brakuje glukozy. Chociaż diety ketogeniczne są prawdopodobnie najbardziej znane jako strategia odchudzania, pierwotnie opracowano je w celu leczenia padaczki.

Naukowcy są zainteresowani tym, jakie inne zastosowania terapeutyczne może mieć dieta ketogeniczna, ale wymaga to znacznie bardziej szczegółowego zrozumienia, jak ona działa. – Nasze poprzednie badania wykazały, że nie wszystkie diety ketogeniczne są takie same, a różne tłuszcze wywołują różne zmiany metaboliczne – mówi lekarz i naukowiec David Gius, dyrektor Centrum Onkologicznego Uniwersytetu w Cincinnati. – Skorzystaliśmy z danych badawczych, badając inny aspekt diety ketogenicznej i odkryliśmy coś nieoczekiwanego.

Długołańcuchowe nasycone kwasy tłuszczowe a stres mitochondrialny

Wyniki tych badań, oparte na eksperymentach na myszach, wskazują, że dieta bogata w długołańcuchowe nasycone kwasy tłuszczowe wywołuje stres mitochondrialny, co prowadzi do nasilenia stanu zapalnego. Myszom podawano dietę ketogeniczną zawierającą Crisco (tłuszcz roślinny na bazie oleju palmowego, zawierający około 26 procent długołańcuchowych nasyconych kwasów tłuszczowych), dietę ketogeniczną zawierającą olej kokosowy (podobny do Crisco pod względem zawartości tłuszczu, ale zawierający tylko 12 procent długołańcuchowych nasyconych kwasów tłuszczowych) lub zwykłą dietę dla porównania.

Po 21 dniach stosowania tej diety u myszy Crisco w sercach, nerkach, wątrobach, mózgach i białej tkance tłuszczowej zgromadził się znacznie wyższy poziom prozapalnych makrofagów, czyli wyspecjalizowanych białych krwinek, które zwalczają patogeny. Dieta ketogeniczna oparta na oleju kokosowym nie miała takiego efektu – u myszy stwierdzono poziomy markerów prozapalnych zbliżone do tych, które były karmione normalną dietą.

Krytyczny próg ekspozycji i sygnalizacja zapalna

– Nasze odkrycia wskazują, że prozapalne działanie długołańcuchowych nasyconych kwasów tłuszczowych może ujawnić się dopiero po przekroczeniu krytycznego progu ekspozycji – piszą autorzy badania. – Mimo że dieta ketogeniczna stosowana w tym badaniu zawiera stosunkowo mało długołańcuchowych nasyconych kwasów tłuszczowych w porównaniu z powszechnie stosowanymi preparatami na bazie smalcu lub masła kakaowego, to jednak in vivo indukuje ona akumulację makrofagów i sygnalizację zapalną.

Te niewielkie różnice mogą wyjaśniać, dlaczego dieta ketogeniczna może mieć zarówno działanie pro-, jak i przeciwzapalne. Wydaje się, że skutki zapalne są wywoływane przez sygnały stresu mitochondrialnego i aktywację komórek odpornościowych. Jak dodają autorzy, dane sugerują, że prozapalne konsekwencje diet ketogenicznych nie są nieodłącznym elementem metabolizmu ketonów, który wykazuje działanie przeciwzapalne, ale są kształtowane przez skład diety, dostępność kwasów tłuszczowych i potencjalnie odpowiedzi specyficzne dla typu komórek.

Czy dieta ketogeniczna może wspierać leczenie nowotworów

Badacze są ciekawi, czy diety ketogeniczne mogłyby być dostosowywane do zmiany mikrośrodowiska guzów i potencjalnie poprawiać wyniki immunoterapii nowotworów. To jednak kontrowersyjny obszar badań, wciąż znajdujący się w fazie eksploracyjnej. Obecnie ograniczone dowody pochodzą głównie z badań na zwierzętach, takich jak to, co oznacza, że nie jest jasne, czy efekty diet keto rzeczywiście mogłyby pomóc ludziom poddawanym leczeniu onkologicznemu.

To, że coś działa w określony sposób u myszy, nie musi oznaczać, że tak samo będzie u ludzi. Duży przegląd systematyczny przeprowadzony w 2021 roku nie wykazał dowodów na to, że dieta ketogeniczna robi różnicę u pacjentów onkologicznych, ani pod względem efektów przeciwnowotworowych, ani całkowitego przeżycia. Naukowcy rozpoczęli badanie kliniczne na University of Texas Health Science Center, aby dokładniej to zbadać, a wkrótce zostanie ono otwarte również na Uniwersytecie w Cincinnati. Badanie zostało opublikowane w Science Advances.

Bioinżynierowie z Uniwersytetu Kalifornijskiego w San Diego opracowali przełącznik RNA, który pozwala lekom kontrolować produkcję białek terapeutycznych w komórkach. Technologia opisana w czasopiśmie Molecular Cell może sprawić, że terapie genowe staną się bezpieczniejsze i lepiej dostosowane do leczenia chorób przewlekłych. W badaniach przedklinicznych podejście to pomogło odwrócić otyłość i odkładanie się tłuszczu w wątrobie.

Czym są adaptamery i jak działają w terapii genowej

Terapie genowe działają poprzez dostarczanie instrukcji genetycznych, które nakazują komórkom wytwarzanie białka terapeutycznego. Problem polega jednak na tym, że po dostarczeniu tych instrukcji trudno kontrolować ilość produkowanego białka i czas jego wytwarzania. Niektóre białka są korzystne tylko w wąskim zakresie — zbyt mała dawka może nie wyleczyć choroby, natomiast zbyt duża lub długotrwała ekspozycja może powodować szkodliwe skutki uboczne.

Aby rozwiązać ten problem, naukowcy z laboratorium Prashanta Mali, profesora z Wydziału Bioinżynierii Shu Chien-Gene Lay w Jacobs School of Engineering, opracowali adaptamery (skrót od aptamerów modulowanych przez ADAR). Są to krótkie fragmenty RNA, które wykorzystują leki małocząsteczkowe do regulacji produkcji białek. Gdy lek wiąże się z adaptamerem, aktywuje naturalny proces komórkowy, który pozwala komórkom odczytać instrukcje genetyczne i wytworzyć pożądane białko.

Dawkowanie leku jako sposób regulacji produkcji białka

System adaptamerów oferuje sposób na aktywację produkcji białek, a także jej ograniczenie bez konieczności odstawiania terapii genowej. Ekspozycja na lek i jego stężenie mogą wpływać na siłę aktywacji przełącznika. Jednocześnie odstawienie leku aktywującego powoduje spadek produkcji białek. Daje to możliwość regulacji produkcji białek poprzez dawkowanie leków, choć konieczne są dalsze badania, aby ustalić, jak precyzyjnie można kontrolować poziom białka.

Terapia genowa sterowana lekiem mogłaby potencjalnie dać klinicystom możliwość dostosowywania leczenia do zmieniających się potrzeb pacjenta. Główny autor badania, Jack Bryant, doktorant bioinżynierii w grupie badawczej Mali, wyjaśnił: – Mogliby zwiększać dawkę leku do momentu osiągnięcia pożądanego efektu terapeutycznego, a następnie zmniejszać dawkę lub zaprzestać podawania leku pacjentowi, jeśli poziom białka stanie się zbyt wysoki, pojawią się skutki uboczne lub terapia genowa nie będzie już potrzebna -.

Badanie białka FGF21 w leczeniu choroby metabolicznej

Aby zademonstrować terapeutyczny potencjał tej technologii, zespół opracował adaptamery, które produkują białko o nazwie FGF21 — pomagające regulować metabolizm i wykazujące obiecujące działanie w leczeniu otyłości — za pomocą leku małocząsteczkowego, takiego jak tetracyklina lub doksycyklina. Chociaż FGF21 może sprzyjać utracie wagi i poprawiać zdrowie metaboliczne, nadmierna lub długotrwała ekspozycja na ten związek może przyczyniać się do utraty masy mięśniowej i zmniejszenia gęstości kości.

Badania przedkliniczne wykazały, że aktywacja produkcji FGF21 prowadzi do znacznej utraty wagi, poprawy regulacji poziomu cukru we krwi i niemal całkowitego odwrócenia procesu gromadzenia się tłuszczu w wątrobie. Kolejne kroki obejmują udoskonalenie systemu w celu umożliwienia stosowania terapii genowych dla mózgu, które można włączać i wyłączać zależnie od potrzeb, a także opracowanie bezpieczniejszych metod dostarczania cząsteczek wspomagających samodzielną naprawę tkanek.

Przełomowe odkrycie: bariera krew-mózg jako inteligentny filtr białek

Naukowcy z Gladstone Institutes w San Francisco odkryli, że bariera krew-mózg działa jako inteligentny filtr, który przepuszcza korzystne białka do mózgu, co może otworzyć zupełnie nowe możliwości w leczeniu choroby Alzheimera i innych schorzeń neurologicznych. Badanie opublikowane w czasopiśmie Cell rzuca nowe światło na mechanizm, który przez dekady był postrzegany wyłącznie jako fizyczna granica chroniąca mózg przed toksynami.

Jak wyjaśnia lider badania Andrew Yang z Gladstone Institutes, przez całe stulecie traktowano barierę krew-mózg jako prostą fizyczną granicę chroniącą mózg przed toksynami. Tymczasem najnowsze ustalenia wskazują, że jest to inteligentny interfejs, który wychwytuje właściwe białka z krwi, często pochodzące z odległych części ciała, i dostarcza je do odpowiednich typów komórek w mózgu.

Jak przebiegało badanie bariery krew-mózg u myszy?

W ramach eksperymentu badacze wykorzystali chemię znakowania białek, aby oznaczyć 861 białek krwi myszy, które następnie ponownie wstrzyknięto do krwiobiegu. Analizy tkanki mózgowej wykazały, że 92 białka przekroczyły barierę krew-mózg. Po dostaniu się do mózgu różne białka były kierowane do określonych typów komórek mózgowych.

Co istotne, większość białek, które pokonały barierę, pochodziła z odległych części ciała. Przykładem jest białko wątrobowe apolipoproteina A1 (APOA1), które wędruje do mózgu, aby pomagać w utrzymaniu zdrowych połączeń między neuronami. To odkrycie zdaniem naukowców może prowadzić do nowych metod leczenia choroby Alzheimera.

Choroba Alzheimera może zaczynać się poza mózgiem

Według Yanga choroba Alzheimera może nie zaczynać się wyłącznie wewnątrz mózgu. Może się rozpoczynać w momencie, gdy linia zaopatrzenia mózgu z ciała zostaje przerwana. Jeśli ta hipoteza jest słuszna, naukowcy będą mogli walczyć z chorobą spoza mózgu, przywracając to, co mózg utracił.

Badając myszy z formą choroby Alzheimera, naukowcy odkryli, że gdy bariera krew-mózg przestaje importować APOA1 do mózgu, zmniejszona podaż prowadzi do erozji połączeń neuronalnych, zmian behawioralnych oraz innych wczesnych objawów choroby. W kolejnym etapie eksperymentu myszy zmodyfikowane genetycznie tak, aby produkowały dodatkowe APOA1 w wątrobie, wykazywały mniej objawów choroby Alzheimera, ponieważ więcej tego białka przedostawało się przez barierę krew-mózg.

Yang podkreśla, że zespół dysponuje obecnie mapą białek, których mózg potrzebuje z organizmu, oraz systemem transportu, który je dostarcza. Naukowcy są podekscytowani możliwością przełożenia tego planu na nowe terapie choroby Alzheimera działające od zewnątrz do wewnątrz oraz na transportery nowej generacji przez barierę krew-mózg, które umożliwią dostarczanie silnych leków bezpośrednio do mózgu.

Komórki macierzyste z łożyska w leczeniu owrzodzeń stopy cukrzycowej

Terapia oparta na komórkach pochodzących z ludzkiego łożyska przyniosła obiecujące rezultaty w leczeniu przewlekłych ran stopy cukrzycowej, które nie reagowały na standardowe metody leczenia. W pierwszym badaniu z udziałem ludzi terapia ta doprowadziła do wygojenia przewlekłych owrzodzeń stopy cukrzycowej u wszystkich uczestników.

Owrzodzenia stopy cukrzycowej to otwarte rany, które powstają, gdy cukrzyca uszkadza nerwy umożliwiające odczuwanie urazów stopy oraz tętnice doprowadzające krew niezbędną do gojenia. Według Amerykańskiego Towarzystwa Diabetologicznego nawet 20 procent pacjentów z przewlekłymi owrzodzeniami stopy cukrzycowej ostatecznie wymaga amputacji.

W badaniu, o którym poinformowano w czasopiśmie Stem Cells Translational Medicine, wzięło udział 10 uczestników ze znacznymi ranami. Każdy z nich otrzymał pojedyncze leczenie komórkami badawczymi pochodzącymi ze zdrowej tkanki łożyskowej, która zwykle jest odrzucana po porodzie. Komórki wstrzykiwano do rany, wokół niej oraz do pobliskiej tkanki miękkiej.

Wyniki leczenia komórkami macierzystymi z łożyska

U dwóch uczestników rany wygoiły się w ciągu dwóch miesięcy, a u wszystkich dziesięciu doszło do całkowitego zamknięcia rany w ciągu sześciu miesięcy. Jak zaznacza współautor badania dr Michael Carstens z Wake Forest Institute for Regenerative Medicine w Karolinie Północnej, wczesne badanie miało przede wszystkim odpowiedzieć na pytanie dotyczące bezpieczeństwa. Komórki były dobrze tolerowane, a w ciągu 12 miesięcy obserwacji nie odnotowano żadnych poważnych zdarzeń niepożądanych związanych z leczeniem.

Dodatkowo u dziewięciu z dziesięciu pacjentów poprawiło się czucie w leczonych stopach w okresie 12-miesięcznej obserwacji. To zdaniem badaczy sugeruje, że łożyskowe komórki macierzyste mogą ostatecznie znaleźć zastosowanie nie tylko w gojeniu owrzodzeń stopy cukrzycowej, ale także w leczeniu niektórych postaci zaburzenia nerwowego znanego jako neuropatia obwodowa.

Dym z pożarów lasów w ciąży a ryzyko astmy u dzieci

Dzieci, których matki wdychały dym z pożarów lasów i inne zanieczyszczenia powietrza w środkowych i późniejszych miesiącach ciąży, były bardziej narażone na rozwój astmy — to wnioski z badania przedstawionego przez kalifornijskich naukowców podczas dorocznego spotkania American College of Allergy, Asthma and Immunology w Phoenix.

Jak podkreśla kierująca badaniem dr Anh Nguyen z UC Davis Medical Center w Sacramento, rozwój płuc dziecka rozpoczyna się przed urodzeniem, a badanie sugeruje, że niektóre etapy ciąży mogą być szczególnie wrażliwe na skutki dymu z pożarów lasów. Wyniki te stanowią ostrzeżenie dla kobiet w ciąży, które mogą być narażone na kontakt z dymem pochodzącym z pożarów.

Polska chce zwiększać produkcję leków w kraju, a nowe przepisy mają wzmocnić bezpieczeństwo lekowe. Rada Ministrów przyjęła 27 października br. projekt nowelizacji ustawy refundacyjnej, który zawiera blisko 200 zmian. Ich celem jest wsparcie krajowej produkcji farmaceutycznej, wzmocnienie bezpieczeństwa lekowego Polski oraz zapewnienie pacjentom szybszego dostępu do potrzebnych terapii.

Dlaczego Polska musi postawić na bezpieczeństwo lekowe i local content?

Obecna sytuacja geopolityczna sprawia, że zagrożenia dla ciągłości łańcuchów dostaw leków stają się coraz bardziej realne. Według Anny Gołębickiej, ekonomistki i strateżki z Centrum im. Adama Smitha, w obecnych czasach konieczne jest jasne określenie, gdzie stawiamy na wolny rynek i globalne relacje, a gdzie musimy zadbać o własne podwórko.

– W tej chwili geopolityka pokazuje, że zagrożeń i potencjalnych czarnych łabędzi jest coraz więcej. W obecnych czasach powinniśmy sobie jasno odpowiedzieć, gdzie stawiamy na wolny rynek i globalne relacje, a gdzie musimy dopilnować naszego podwórka, żebyśmy byli bezpieczni, nie ryzykowali przerwania łańcuchów dostaw i zależeli głównie od siebie – powiedziała agencji Newseria Anna Gołębicka.

Ekspertka zwróciła uwagę, że wiele krajów, takich jak Chiny, od lat stosuje podobne rozwiązania, a obecnie również kraje europejskie stawiają na local content w branży farmaceutycznej.

Polski rynek farmaceutyczny rośnie, ale samowystarczalność pozostaje niska

Polski rynek farmaceutyczny odnotowuje stały wzrost. Jest największym w Europie Środkowej i szóstym co do wielkości w Unii Europejskiej. Jego szacowana wartość w 2022 roku wyniosła 60 mld zł – wynika z raportu Polskiej Akademii Nauk (PAN).

Mimo to analiza Banku Pekao SA wskazuje, że Polska nie wykorzystuje w pełni potencjału przemysłu farmaceutycznego. Stopień samowystarczalności, obrazujący relację wartości krajowej produkcji do wartości polskiego rynku wyrobów farmaceutycznych, wynosi około jednej trzeciej i należy do najniższych w Europie. W produkcji i sprzedaży dominuje przy tym kapitał zagraniczny.

Zagraniczne koncerny krytykują plany rządu dotyczące produkcji leków w Polsce

Zdaniem Barbary Misiewicz-Jagielak, dyrektorki ds. public affairs w Zakładach Farmaceutycznych Polpharma, nasiliły się ostatnio zastrzeżenia ze strony zagranicznych koncernów farmaceutycznych wobec zamiarów polskiego rządu dotyczących wspierania produkcji leków w kraju.

– Ostatnio nasiliły się zastrzeżenia, szczególnie ze strony zagranicznych koncernów farmaceutycznych, do zamiarów polskiego rządu dotyczących wspierania produkcji leków w naszym kraju, co według nich jest niezgodne z prawem Unii Europejskiej. Tymczasem firmy te korzystają ze wsparcia swoich rządów, a Polskę traktują jak olbrzymi rynek zbytu – mówi Barbara Misiewicz-Jagielak.

Przedstawicielka Polpharmy podkreśliła, że zwiększenie produkcji leków w Polsce przyniesie krajowi realne korzyści – uniezależni nas od dostaw leków z zagranicy, wpłynie na polskie PKB i zatrudnienie. – Dlatego też ingerencje zagranicznych koncernów, które nie chcą w Polsce produkować leków, uważam za niedopuszczalną – dodała.

Uzależnienie od importu substancji czynnych jako kluczowe wyzwanie

Polska posiada znaczącą krajową bazę produkcyjną, ale nadal jest silnie uzależniona od importowanych substancji czynnych (API) i wielu gotowych leków – wynika z raportu Parlamentu Europejskiego „Zdrowie publiczne i przemysł farmaceutyczny w Polsce”. Problem ten dotyczy zresztą nie tylko naszego kraju.

Z raportu „Bezpieczeństwo lekowe Polski” przygotowanego dla Rady ds. Ochrony Zdrowia Narodowej Rady Rozwoju przy Prezydencie RP wynika, że dziś Europa i USA produkują tylko ok. 20 proc. API, a większość pochodzi z Chin oraz Indii.

– Życie i zdrowie ogromnej liczby chorych jest uzależnione od regularnego przyjmowania leków. Jeżeli sytuacja geopolityczna zakłóci nam dostawy leków z innych krajów, to sytuacja polskich pacjentów będzie tragiczna – podkreśla Barbara Misiewicz-Jagielak.

Pandemia COVID-19 pokazała, jak kruche są łańcuchy dostaw leków

Na początku pandemii COVID-19 kraje na całym świecie wprowadziły lockdown, wstrzymując lub ograniczając transport wewnętrzny i międzynarodowy. Wpłynęło to zarówno na produkcję leków, jak i na ich dostawy i dystrybucję, prowadząc do zerwania globalnych łańcuchów handlowych.

Jednocześnie wzrósł popyt na niektóre leki stosowane u pacjentów z COVID-19, m.in. środki znieczulające, antybiotyki i leki zwiotczające mięśnie, co również przyczyniło się do niedoborów – wskazuje Europejska Agencja Leków. W październiku 2023 roku Komisja Europejska uruchomiła europejski dobrowolny mechanizm solidarności w zakresie leków, umożliwiający państwom członkowskim zgłaszanie zapotrzebowania na dany lek innym krajom.

Jakie zmiany przewiduje nowelizacja ustawy refundacyjnej?

Projekt nowelizacji ustawy refundacyjnej zakłada, że pacjenci wybierający lek produkowany w Polsce będą mogli go kupić do 30 proc. taniej. Firmy farmaceutyczne mają otrzymać więcej zwolnień administracyjnych dla leków produkowanych w Polsce oraz zachęt do transferu technologii produkcji do kraju.

Rząd zakłada, że wnioski dla leków produkowanych w Polsce będą procedowane w pierwszej kolejności spośród konkurencyjnych produktów. Zniesiony zostanie także obowiązek przedstawiania dowodów, że lek jest już dostępny w obrocie w momencie składania wniosku. Nowe przepisy mają wejść w życie od 1 stycznia 2027 roku.

Krajowa Lista Leków Krytycznych i rola produkcji w Polsce

Zgodnie z projektem ustawy do porządku prawnego zostanie wprowadzona Krajowa Lista Leków Krytycznych, wskazująca substancje czynne o szczególnym znaczeniu dla bezpieczeństwa lekowego państwa. Z danych przytoczonych przez EY wynika, że tylko 24 proc. ze wszystkich 301 leków krytycznych wymienionych na dotychczasowej liście jest produkowanych w Polsce. Jedynie 2 proc. jest w pełni produkowanych w krajowych zakładach z polskiego API.

Anna Gołębicka z Centrum im. Adama Smitha uważa, że Polska znajduje się obecnie w bardzo dobrym miejscu gospodarczo, co sprzyja inwestycjom. – Jesteśmy w G20, nasze PKB ma godną podziwu dynamikę, bezrobocie jest na bezpiecznym poziomie, inflacja również, mimo tego, co się dzieje dookoła. To jest świetny czas na to, żeby inwestować, rozwijać różne gałęzie przemysłu, szczególnie te związane z bezpieczeństwem – powiedziała ekonomistka.

Local content w farmacji to korzyści dla budżetu i pacjentów

Barbara Misiewicz-Jagielak zwróciła uwagę, że inwestowanie w leki produkowane w Polsce ma wymiar zarówno bezpieczeństwa, jak i ekonomii. – Im krótszy łańcuch dostaw, tym większa szansa na to, że w sytuacjach kryzysów lub zagrożeń ten produkt dotrze do apteki i pacjenta – tłumaczyła.

Dodała również, że fundusze wydane na leki wyprodukowane w Polsce działają progospodarczo. – Ze 100 zł wydanych w refundacji na leki produkowane w Polsce 23 proc. wraca do budżetu państwa. Tylko inwestycje i produkcja w Polsce mają wpływ na polskie PKB – podkreśliła przedstawicielka Polpharmy.

Strategia przemysłowa dla farmacji – czego brakuje w Polsce?

Zdaniem Barbary Misiewicz-Jagielak bardzo ważne jest przygotowanie strategii przemysłowej dla sektora farmaceutycznego. – Farmacja jest przecież sektorem gospodarczym. Nie ma niestety w Ministerstwie Rozwoju ekspertów od tej gałęzi przemysłu. Jest to zaskakujące z tego względu, że jest to przemysł wysokich technologii, innowacyjny, wymagający stałych inwestycji – zwróciła uwagę.

Dyrektorka ds. public affairs w Polpharmie poinformowała, że sama firma zainwestowała w latach 2017-2025 4,65 mld zł, a w ciągu następnych pięciu lat planuje przeznaczyć 3,68 mld zł na opracowanie i produkcję nowych technologii lekowych. – Gdyby znana była strategia wobec sektora i konsekwencja przy wspieraniu produkcji, skłonność do inwestowania znacznie by się zwiększyła – podsumowała.

Local content w branży farmaceutycznej i odporność łańcuchów dostaw były głównym tematem dyskusji na panelu „Geopolityka i bezpieczeństwo lekowe. Lista leków krytycznych”, który odbył się 27 października na Forum Rynku Zdrowia w Warszawie.

Niemal 61 tysięcy wizyt lekarskich i badań diagnostycznych przepadło w województwie świętokrzyskim od początku stycznia do końca września. Pacjenci zapisani do poradni specjalistycznych po prostu nie stawili się na umówione terminy i nie odwołali ich wcześniej. Narodowy Fundusz Zdrowia bije na alarm i przypomina, że każda rezygnacja zgłoszona odpowiednio wcześnie pozwala skorzystać z wizyty innemu choremu, który czeka w kolejce.

Nieodwołane wizyty u ortopedy to największy problem w regionie

Najwięcej niewykorzystanych terminów w województwie świętokrzyskim dotyczyło ortopedii i traumatologii narządu ruchu – przepadło tam ponad 16,3 tysiąca wizyt. Drugie miejsce pod tym względem zajęła okulistyka, gdzie pacjenci nie zgłosili się na ponad 7,7 tysiąca umówionych konsultacji. Trzecie miejsce na niechlubnej liście przypadło neurologii z wynikiem przekraczającym 7,2 tysiąca nieodwołanych terminów.

Problem dotyczy również badań diagnostycznych finansowanych przez NFZ. – Skala nieodwołanych wizyt wciąż jest znacząca w regionie świętokrzyskim. Z naszych analiz wynika, że wielu pacjentów nie przychodzi na umówione spotkania. Np. na zaplanowany rezonans magnetyczny w tym roku nie przyszło niemal 1300 osób, na badanie tomografem komputerowym ponad 1400. Dlatego cały czas apelujemy o danie szansy na zdrowie innym – gdy sami nie możemy skorzystać z badań lub konsultacji – podkreśla  Marta Pietrasiak, dyrektor NFZ w Kielcach, cytowana przez TVP3 Kielce.

Które powiaty świętokrzyskie mają największy odsetek przepadających terminów?

Procentowo najgorzej sytuacja wygląda w powiecie kazimierskim, gdzie nie wykorzystano 8,41 procent wszystkich zapisanych wizyt. Tuż za nim plasuje się powiat sandomierski ze wskaźnikiem na poziomie 7,30 procent. Dla porównania, najlepiej pod tym względem wypadły powiat włoszczowski z zaledwie 1,47 procent nieodwołanych terminów oraz powiat jędrzejowski, gdzie odsetek ten wyniósł 1,80 procent.

W dłuższej perspektywie NFZ dostrzega jednak poprawę. W 2020 roku w regionie na umówione badania lub konsultacje nie zgłosiło się 6,36 procent zapisanych pacjentów. W 2025 roku odsetek ten spadł do 4,97 procent, co oznacza, że świadomość pacjentów powoli rośnie, choć skala problemu nadal pozostaje duża.

SMS z przypomnieniem o wizycie – jak działa system NFZ?

Aby ograniczyć liczbę nieodwołanych wizyt lekarskich, NFZ wysyła pacjentom przypomnienia SMS na trzy–cztery dni przed terminem. Wiadomości dotyczą wizyt pierwszorazowych oraz wybranych badań i zabiegów, między innymi konsultacji kardiologicznych i ortopedycznych, a także gastroskopii, kolonoskopii, tomografii komputerowej i rezonansu magnetycznego. Warunkiem otrzymania takiego powiadomienia jest podanie podczas rejestracji poprawnego numeru telefonu komórkowego.

Skala wysyłanych przypomnień jest imponująca – w tym roku Fundusz wysłał już w całej Polsce ponad 22 miliony SMS-ów. W ubiegłym roku liczba ta przekroczyła 25 milionów wiadomości. System ma realny wpływ na redukcję liczby przepadających terminów, jednak wciąż nie rozwiązuje problemu całkowicie.

Centralna e-rejestracja sposobem na odwoływanie wizyt przez internet

Ograniczyć liczbę niewykorzystanych terminów u specjalistów ma również centralna e-rejestracja, która umożliwia zapisywanie się i odwoływanie wizyt przez internet. Za pośrednictwem Internetowego Konta Pacjenta oraz aplikacji mojeIKP można obecnie zapisać się na pierwszą wizytę u kardiologa z e-skierowaniem, a także na profilaktyczną mammografię i test HPV HR.

NFZ zapowiada dalszą rozbudowę systemu. Od 1 lutego 2027 roku centralna e-rejestracja obejmie również świadczenia z zakresu chorób zakaźnych, endokrynologii, gruźlicy i chorób płuc, hepatologii, immunologii, leczenia chorób naczyń, nefrologii oraz neonatologii. To kolejny krok w kierunku usprawnienia dostępu do świadczeń i ograniczenia zjawiska przepadających wizyt.

Dane z całego ubiegłego roku pokazują ogromną skalę zjawiska – w samym województwie świętokrzyskim nie wykorzystano wówczas 71 tysięcy umówionych terminów, a w całej Polsce – 2,4 miliona wizyt i badań. Tegoroczny bilans Świętokrzyskiego po zaledwie dziewięciu miesiącach zbliża się już do wyniku za cały 2025 rok, co pokazuje, że temat pozostaje jednym z największych wyzwań organizacyjnych publicznej służby zdrowia.

Coraz młodsi pacjenci zapadają na raka jelita grubego, a pierwsze objawy bywają na tyle niecharakterystyczne, że łatwo je przeoczyć lub zbagatelizować. Eksperci alarmują, że świadomość wczesnych sygnałów ostrzegawczych może realnie wpłynąć na skuteczność leczenia i rokowania. Na co zwracać uwagę i dlaczego młodzi ludzie powinni być szczególnie wyczuleni na zmiany w pracy układu pokarmowego?

Jakie wczesne objawy raka jelita grubego występują u młodych osób?

Jednym z najczęściej bagatelizowanych symptomów jest obecność krwi w stolcu. Może być ona mylona z hemoroidami czy drobnymi podrażnieniami, dlatego wiele osób zwleka z konsultacją lekarską. Tymczasem regularne, nawet niewielkie krwawienia powinny skłonić do pilnej diagnostyki.

Do niepokojących sygnałów ze strony układu pokarmowego zalicza się także uporczywe bóle brzucha, uczucie niepełnego wypróżnienia oraz zmianę rytmu wypróżnień. Jeśli zaparcia przeplatają się z biegunkami przez dłuższy czas, nie należy tego traktować wyłącznie jako efektu stresu czy nieprawidłowej diety.

Zmęczenie i anemia jako subtelne sygnały ostrzegawcze

Wśród symptomów, które łatwo przypisać przemęczeniu, wymienia się chroniczne zmęczenie, osłabienie organizmu oraz niedokrwistość z niedoboru żelaza. Utrata krwi, nawet niewidoczna gołym okiem, może prowadzić do stopniowego obniżania poziomu żelaza we krwi. Młodzi pacjenci często tłumaczą sobie te dolegliwości intensywnym trybem życia, co opóźnia postawienie właściwej diagnozy.

Specjaliści podkreślają, że niezamierzona utrata masy ciała również powinna wzbudzić czujność. Jeśli waga spada bez zmiany nawyków żywieniowych lub poziomu aktywności fizycznej, warto potraktować to jako sygnał do wykonania badań kontrolnych.

Dlaczego rak jelita grubego dotyka coraz młodszych?

Materiał źródłowy zwraca uwagę, że liczba zachorowań wśród osób poniżej 50. roku życia rośnie, choć choroba przez lata była kojarzona głównie z pacjentami po sześćdziesiątce. Eksperci obserwują ten trend zarówno w Polsce, jak i w innych krajach, co skłania do zmiany podejścia do profilaktyki i wcześniejszego kierowania na badania diagnostyczne.

Kluczowe znaczenie ma edukacja zdrowotna oraz umiejętność rozpoznawania pierwszych symptomów. Im szybciej choroba zostanie wykryta, tym większe szanse na skuteczne leczenie. Dlatego tak ważne jest, aby nie ignorować nawet subtelnych zmian w funkcjonowaniu organizmu.

Podsumowując, do objawów, które wymagają konsultacji ze specjalistą, należą: krew w stolcu, przewlekłe bóle brzucha, zaburzenia rytmu wypróżnień, osłabienie, anemia oraz niewyjaśniona utrata wagi. Wczesna reakcja może uratować życie, dlatego warto wsłuchiwać się w sygnały wysyłane przez organizm.