Co to jest mediacja?

Mediacja jest to jeden ze sposobów na pozasądowe rozwiązanie sporu z drugą osobą, czy podmiotem profesjonalnym. Mediacje należą do grupy postępowań ADR – z angielskiego Alternative Dispute Resolution. Jest to metoda, która polega na udziale bezstronnej i obiektywnej osoby w trwającym konflikcie pomiędzy stronami. Mediator realizuje zadanie łącznika i pośrednika pomiędzy adwersarzami. Korzystając z odpowiednich i starannie dobranych technik prowadzenia rozmowy moderuje dyskusją. Zadaniem mediatora jest stworzenie atrakcyjnego otoczenia, w którym osoby zaangażowane w spór poczują się swobodnie i bezpiecznie. Poczucie bezpieczeństwa w kwestii mediacji jest kluczowe i bardzo złożone. Indywidualne odczucia stron są bezpośrednio związane z osobą mediatora, jego postawą i umiejętnościami. Rolą mediatora jest ustalenie stanowisk stron, jak i zebrania kwestii, które mają zostać ugodzone podczas mediacji. Następnie mediator prowadzi rozmowę w taki sposób, aby przeciwnicy mogli się swobodnie wypowiedzieć, wyrazić swoje emocje i uczucia. Kluczowe jest również stworzenie sytuacji, w której rozmówcy wysłuchają i zrozumieją się wzajemnie. To pozwala na przejście z twardych stanowisk do potrzeb i interesów. Odkrycie prawdziwych potrzeb przez osoby pozostające w konflikcie jest bardzo  wymagające, wynika to z silnych emocji towarzyszących konfliktom. Czasami jest tak, że zatarg, jaki występuje pomiędzy rozmówcami realnie utrudnia zrozumienie sedna trwającego konfliktu. Dlatego też zrozumienie własnych potrzeb i ich skuteczne komunikowanie oponentowi pozwala na obranie dobrego kierunku, ku rozwiązaniu występującego problemu.

Mediator – ekspert od komunikacji

Konflikty są zjawiskiem naturalnym i występują we wszystkich grupach społecznych i w każdym rodzaju relacji. Rozbieżność zdań, przeciwstawność interesów, czy zatarg z drugim człowiekiem mogą być przyczyną niezgody i zarazem początkiem długotrwałego konfliktu. To rolą mediatora jest odpowiednio zidentyfikować problem, czy dany konflikt jest np. konfliktem spójności, konfliktem wartości, a może konfliktem relacji. Wszystkie rodzaje konfliktów mają inne podłoże i inaczej się nad nimi pracuje. Eskalacja i tarcia pomiędzy osobami są zazwyczaj rozłożone w czasie, a spór zaczyna się składać z dużej ilości drobnych nieporozumień. Komunikacja jest skomplikowanym zjawiskiem, co wynika z samej natury przekazu. Nadawca posiada swoją subiektywną wiedzę i pogląd na daną sprawę, następnie formułuje przekaz i doprowadza do jego emisji, sygnał w trakcie docierania do odbiorcy ulega zniekształceniom, a następnie jest przetwarzany przez odbiorcę względem jego subiektywnych odczuć i stanu aktualnej wiedzy. W takich przypadkach silne emocje i zaburzenia percepcji znacząco wpływają na jakość komunikacji, a to utrudnia dochodzenie do porozumienia. Dlatego też mediator jako osoba niezaangażowana w spór filtruje otrzymywane informacje, weryfikuje je pod kątem obiektywności i przekłada drugiej stronie w taki sposób, aby zrozumiała treść wypowiedzi swojego przeciwnika. Bezpośrednie, jasne oraz klarowne przedstawienie argumentów znacząco zwiększa szanse, że zostaną uznane przez drugą stronę. W przypadku satysfakcjonującego strony rozwiązania sporu spisuje się ugodę mediacyjną. Okazuje się, że odpowiednie umiejętności i kompetencje mediatora są kluczowe dla skutecznej pomocy w rozwiązaniu problemu.

Zasady mediacji

Mediacja posiada wiele zalet, które są również jej naczelnymi zasadami.

• Naczelną zasadą mediacji jest dobrowolność, a to oznacza, że mediacja może być przeprowadzona tylko na zgodny wniosek stron. Każdy z uczestników może zrezygnować z mediacji na każdym jej etapie bez wystąpienia negatywnych skutków procesowych (jeżeli mediacja jest elementem procesu sądowego). Natomiast zasada dobrowolności ma drugie, ważniejsze dno. Otóż mediator jest tylko organizatorem i przewodnikiem spotkania, ale to strony mają wpływ na wynik postępowania, a przede wszystkim na to, czy zgodzą się i zawrą ugodę przed mediatorem.
• Drugą regułą mediacji jest poufność, do której zachowania są zobowiązani mediator oraz strony. W przypadku zakończenia mediacji niepowodzeniem, to w sądzie nie można powoływać się na okoliczności będące przedmiotem postępowania mediacyjnego. Wszelkie rozmowy, wymiany zdań, spostrzeżenia, zaprezentowana argumentacja, czyli cały przebieg postępowania mediacyjnego są objęte tajemnicą. Co istotne, jest to zasada będąca całkowitym przeciwieństwem postępowań sądowych, które zgodnie z konstytucją są jawne.
• Bezstronność – podstawowym obowiązkiem mediatora jest traktowanie stron równorzędnie. W mediacji nie ma wygranych ani przegranych. Każdy ma równe prawa, a końcowy efekt ma być akceptowalny dla wszystkich stron sporu.
• Akceptowalność – Pierwsze posiedzenie mediacyjne jest poświęcone ustaleniu reguł mediacji. Zawierany jest kontrakt pomiędzy stronami a mediatorem. Dlatego też strony muszą godzić się na ustalone zasady i akceptować osobę mediatora. Strony mogą zmienić mediatora, jeśli uznają, że mediator nie przestrzega zasad mediacji lub zachowuje się w sposób nieprofesjonalny.
• Neutralność wobec uczestników mediacji – Istotą procesu mediacyjnego jest to, że nie narzuca się gotowych rozwiązań stronom konfliktu. Wszystkie warunki ugody są wypracowane i uzgodnione wspólnie przez strony uczestniczące w mediacji.

Kto może skorzystać z mediacji?

Z mediacji może skorzystać każdy natomiast wyróżnia się mediacje sądowe oraz mediacje pozasądowe. Jeżeli trwa już postępowanie sądowe to sąd namawia do ugodowego załatwienia sprawy, w szczególności poprzez mediacje. Jeżeli strony się zgodzą to mediacja rozpocznie się ze skierowania sądu. Natomiast jeżeli strony nie wyrażą chęci to nic nie stoi na przeszkodzie, żeby złożyć wniosek o mediacje w późniejszym etapie postępowania sądowego. Mediatora wspólnie wybierają strony albo sąd wyznacza mediatora. Jeżeli strony nie dokonały wyboru osoby mediatora, sąd, kierując strony do mediacji, wyznacza mediatora mającego odpowiednią wiedzę i umiejętności w zakresie prowadzenia mediacji w sprawach danego rodzaju, biorąc pod uwagę w pierwszej kolejności stałych mediatorów (art. 1839 § 1 kpc). Natomiast mediacje pozasądowe mogą być prowadzone przed wniesieniem sprawy do sądu. Przed rozpoczęciem mediacji należy złożyć wniosek o przeprowadzenie postępowania mediacyjnego. Następnie mediator kontaktuje się z drugą stroną i zachęca do podjęcia próby zawarcia ugody.

Co się dzieje po zawarciu ugody?

Jeżeli ugoda została zawarta w zakresie postępowania sądowego to sąd w umarza postępowanie i stwierdza zawarcie ugody. W przypadku ugody zawartej przed mediatorem na etapie pozasądowym to należy złożyć odpowiedni wniosek o zatwierdzenie takiej ugody. Sąd bada, czy ugoda jest zgodna z prawem i zasadami współżycia społecznego oraz, czy nie zawiera sprzeczności i nie zmierza do obejścia prawa. Zatwierdzenie ugody przez sąd nadaje jej moc prawną ugody zawartej przed sądem. A tam, gdzie jest to możliwe sąd nada jej klauzule wykonalności. „Ugoda zawarta przed mediatorem, którą zatwierdzono przez nadanie jej klauzuli wykonalności, jest tytułem wykonawczym (art. 183[15] kpc).”

Wynagrodzenie mediatora

W przypadku, gdy mediacja jest prowadzona na mocy postanowienia sądu wysokość wynagrodzenia mediatora jest ustalona przez rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie wysokości wynagrodzenia i podlegających zwrotowi wydatków mediatora w postępowaniu cywilnym. Jeżeli postępowanie dotyczy praw majątkowych to koszt mediatora wynosi 1% wartości przedmiotu sporu,  lecz nie więcej niż 2000 zł. W sprawach niemajątkowych wynagrodzenie mediatora nie może przekroczyć 450 zł za wszystkie spotkania. Mediator do kosztów mediacji dolicza koszt wynajęcia pomieszczenia (maksymalnie 70zł) oraz koszty korespondencji. W mediacjach pozasądowych stawki są ustalane według cennika danego mediatora oraz indywidualnie na mocy umowy o mediacje.

Mediacje zdalne – online

Mediacje zdalne są bardzo atrakcyjnym rozwiązaniem, które pozwala zaoszczędzić czas i obniżyć koszty mediacji. Spotkania online pozwalają na zajęcie się swoimi sprawami z dowolnego miejsca na świecie. Do prowadzenia mediacji w tym trybie korzysta się z odpowiedniego oprogramowania, jednakże wszyscy uczestnicy muszą posiadać komputer lub laptop, kamerę internetową oraz mikrofonu,  bez tego odpowiednia komunikacja nie będzie możliwa.

Podsumowując postępowanie mediacyjne jest bardzo dobrym sposobem na rozwiązywanie różnego rodzaju konfliktów.

Czytaj też:

> Kim jest komornik sądowy? Czym się zajmuje? Jakie ma obowiązki?