Wspólna ochrona Karkonoszy przed skutkami masowej turystyki
Karkonoski Park Narodowy, UNEP/GRID-Warszawa i Grupa Żabka połączyły siły, aby chronić przepływy wody, torfowiska i mokradła przed skutkami ruchu turystycznego, który co roku przyciąga ponad 2,5 mln odwiedzających Karkonosze. Projekt „Przeciwdziałanie antropopresji i zarządzanie ruchem turystycznym w Karkonoskim Parku Narodowym” ma ograniczyć szkody wyrządzane przyrodzie przez turystów schodzących ze szlaków i poprawić stan cennych siedlisk przyrodniczych na obszarze parku.
Na czym polega projekt ochrony przyrody w Karkonoskim Parku Narodowym
Wspólna inicjatywa Karkonoskiego Parku Narodowego, UNEP/GRID-Warszawa i Grupy Żabka zakłada konkretne działania infrastrukturalne i edukacyjne. W ramach projektu zaplanowano wyremontowanie ponad 4,5 km szlaków turystycznych, postawienie 27 tablic edukacyjnych oraz udostępnienie 6 tys. bezpłatnych map turystycznych. Inicjatorzy podkreślają jednak, że nadrzędnym celem pozostaje ochrona przyrody – przede wszystkim mokradeł, torfowisk, źródlisk i zasobów wodnych, czyli siedlisk najbardziej wrażliwych na antropopresję.
Jak wyjaśnia Przemysław Tołoknow, zastępca dyrektora Karkonoskiego Parku Narodowego, skala turystyki w Karkonoszach wymusza podejmowanie działań ukierunkowanych na zarządzanie ruchem turystycznym. – Przyrodę chronimy dla mieszkańców i turystów, którzy odwiedzają ten obszar. Skala turystyki w Karkonoszach jest tak duża, że musimy podejmować działania, żeby kierować ruchem turystycznym, zarządzać nim i ograniczać przestrzeń, w której turyści mogliby wyrządzić szkodę przyrodzie. Realizujemy to poprzez poprawę stanu nawierzchni szlaków turystycznych, działania informacyjne co do zachowania turystów na szlaku, kanalizowanie turystów, a także szereg działań edukacyjnych kształtujących właściwą postawę człowieka wobec przyrody – powiedział w rozmowie z agencją Newseria.
Rola wolontariatu pracowników Grupy Żabka w ochronie szlaków Karkonoszy
Istotnym elementem projektu jest zaangażowanie wolontariuszy spośród pracowników Grupy Żabka. Wspólnie z pracownikami Karkonoskiego Parku Narodowego udrażniali oni systemy odwodnienia oraz porządkowali otoczenie szlaków w rejonie Hali Szrenickiej, Szrenicy i Śnieżnych Kotłów. Działania te mają bezpośredni wpływ na poprawę stosunków wodnych na obszarach cennych przyrodniczo.
Marta Urbaniak, dyrektorka Działu Zarządzania Jakością i Środowiskiem, pełnomocniczka ds. ISO w Żabka Polska, podkreśla, że każda z trzech organizacji wnosi do projektu unikalne kompetencje. – Karkonoski Park Narodowy wnosi wiedzę o gatunkach, UNEP/GRID-Warszawa szerszą perspektywę ekosystemową i wiedzę merytoryczną, a my, dzięki partycypacji finansowej dokładamy swoją cegiełkę do naprawy szlaków turystycznych, a w konsekwencji do ochrony gatunków, poprawy retencji wody i do zwiększania odporności tych ekostemów na zmiany środowiskowe – zaznaczyła.
Karkonoski Park Narodowy – charakterystyka obszaru i wyzwania turystyczne
Karkonoski Park Narodowy został utworzony w 1959 roku i położony jest w południowo-zachodniej części Polski, na pograniczu polsko-czeskim. Jego powierzchnia wynosi nieco ponad 5,9 tys. ha, z czego lasy zajmują ok. 73,9 proc. (ok. 4,4 tys. ha). Na terenie parku wytyczono blisko 120 km oznakowanych szlaków pieszych oraz ścieżek edukacyjnych, dostępnych całorocznie do uprawiania turystyki pieszej. Powierzchnia cennych siedlisk przyrodniczych objętych pośrednim wpływem realizowanych działań została oszacowana na 44,5 ha.
W ocenie zastępcy dyrektora KPN najcenniejszymi zbiorowiskami roślinnymi w parku są te zależne od wody. – W Karkonoskim Parku Narodowym najcenniejszymi zbiorowiskami są te zależne od wody: torfowiska przejściowe i zbiorowiska subalpejskie na grzbiecie Karkonoszy. Cenne są także górnoreglowe bory świerkowe, stąd bardzo dużo szlaków prowadzi przez ten obszar. Są to tereny, które pozwalają podziwiać piękny krajobraz Karkonoszy, dlatego są tak atrakcyjne i chętnie odwiedzane przez turystów. W Karkonoszach mamy infrastrukturę zaprojektowaną i funkcjonującą od blisko 130 lat, użytkujemy te szlaki turystyczne, dbając o ich stan nawierzchni – podkreślił Przemysław Tołoknow.
Dlaczego mokradła i torfowiska w Karkonoszach są tak ważne dla klimatu
Mokradła to ekosystemy, które tworzą się bardzo powoli, a ich kluczowa rola polega na magazynowaniu węgla atmosferycznego. Jak wyjaśnia dr Piotr Mikołajczyk, główny specjalista ds. ochrony środowiska w UNEP/GRID-Warszawa, w warunkach zalania wodą rozkład materii organicznej jest zahamowany, dzięki czemu z roku na rok narasta warstwa nierozłożonej biomasy, czyli torfu. Węgiel stanowi około 50 proc. takiej materii organicznej.
Z szacunków przytaczanych przez UNEP/GRID wynika, że w naszej strefie klimatycznej hektar zdrowego, żywego torfowiska akumuluje rocznie ok. 300 kg węgla, co przekłada się na ok. 1100 kg dwutlenku węgla pochłoniętego z atmosfery. Odwrotna sytuacja ma miejsce, gdy mokradło zostaje osuszone – wówczas w dostępie tlenu następuje gwałtowny rozkład materii organicznej, a zdegradowane torfowiska emitują w ciągu roku nawet 20 t lub więcej CO2 na hektar. – Torfowiska żmudnie magazynują węgiel przez tysiące lat, natomiast naszym nieprzemyślanym działaniem możemy spowodować bardzo szybkie uwolnienie go z powrotem i utlenienie. Dwutlenek węgla wraca nam do atmosfery – tłumaczył dr Piotr Mikołajczyk.
Wpływ ochrony ekosystemów górskich na retencję wody i życie lokalnych społeczności
Eksperci wskazują, że poprawa stosunków wodnych i stanu siedlisk hydrogenicznych przekłada się bezpośrednio na życie lokalnych społeczności. Ochrona naturalnych ekosystemów sprzyja retencji wody, co łagodzi skutki suszy i części zdarzeń powodziowych. Dodatkowo może minimalizować pogarszanie się jakości oraz dostępności wody pitnej z ujęć powierzchniowych dla mieszkańców regionu. Góry stanowią bowiem kluczowy teren kształtowania zjawisk klimatycznych i hydrologicznych.
– Góry są bardzo ważnym terenem kształtowania zjawisk klimatycznych i hydrologicznych. Stąd antropogeniczne zmiany klimatu mogą oznaczać kłopoty z pokrywą śnieżną. Mogą oznaczać okresy, co obserwujemy zresztą w całej Polsce, w których mamy do czynienia z większą huśtawką: albo mamy niedobory wody, albo jej nadmiar w postaci nawalnych deszczów. Przez to, że mamy zabudowaną, wyregulowaną przestrzeń, woda nam zbyt szybko ucieka i pozostajemy z jej deficytem – zaznaczył dr Piotr Mikołajczyk.
Zarządzanie ruchem turystycznym i edukacja w Karkonoskim Parku Narodowym
Pogodzenie intensywnego ruchu turystycznego z ochroną walorów przyrodniczych wymaga prowadzenia przemyślanych działań. Przedstawiciele parku zwracają uwagę na potrzebę ograniczania i czasowego wyłączania niektórych odcinków szlaków w okresach lęgowych ptaków lub w sytuacjach, gdy warunki środowiskowe zagrażają bezpieczeństwu turystów. Schodzenie ze szlaków powoduje bowiem niszczenie roślinności, erozję gleby, zakłócanie naturalnego przepływu wody i płoszenie zwierząt.
W ocenie Przemysława Tołoknowa większość odwiedzających podchodzi do przyrody z szacunkiem, jednak zdarzają się pojedyncze osoby nieświadome zasad właściwego zachowania. W takich sytuacjach dochodzi do interwencji straży parku, karania mandatami i pouczania co do właściwych postaw. Działania edukacyjne realizowane w ramach wspólnego projektu trzech organizacji obejmują m.in. tablice informacyjno-edukacyjne wspierające prawidłowe przygotowanie się do górskich wędrówek. – Zależy nam na tym, żeby efekty były trwałe i żeby turyści, którzy korzystają z Karkonoskiego Parku Narodowego, mogli się cieszyć przyrodą, poruszać się po parku w sposób bezpieczny, ale też żeby wpływało to na ochronę ekosystemów i żyjących tu gatunków – podsumowała Marta Urbaniak z Żabka Polska.
