Szlak Piastowski – podróż śladami pierwszych władców Polski

Szlak Piastowski to najstarszy szlak turystyki kulturowej w Polsce, który od ponad czterdziestu lat pozwala podróżnym dotknąć tysiącletniej historii i zobaczyć, gdzie „zaczęła się Polska”. Trasa prowadzi przez Wielkopolskę oraz część województwa kujawsko-pomorskiego, a jej centralnym punktem jest Gniezno. To właśnie tutaj krzyżują się dwie odnogi szlaku: północ–południe oraz wschód–zachód, obejmujące łącznie 33 miejscowości. Turyści mogą na własne oczy przekonać się, gdzie mieszkał Mieszko, gdzie Bolesław Chrobry przyjął królewską koronę i jak orzeł stał się godłem Polski.

Dwie trasy Szlaku Piastowskiego – którędy prowadzi najstarsza trasa kulturowa w Polsce

Szlak Piastowski ma dwie trasy: pierwszą biegnącą z północy na południe, czyli z Wągrowca do Kalisza, oraz drugą ze wschodu na zachód – z Kowala do Lubina. Miejscem ich przecięcia jest Gniezno, które stanowi serce całego szlaku. Łącznie na trasie znajdują się aż 33 miejscowości, które można poznawać na różne sposoby. Jedni decydują się na przejechanie całości za jednym razem, inni dzielą trasę na mniejsze, łatwiejsze do zaplanowania odcinki.

Szlak Piastowski to przede wszystkim trasa samochodowa, jednak osoby dysponujące większą ilością czasu mogą z powodzeniem przemierzać ją rowerem. Do wielu miejscowości leżących na szlaku dojedziemy również pociągiem – dotyczy to zwłaszcza odcinka Wągrowiec – Poznań – Gniezno – Trzemeszno – Mogilno. Dzięki temu szlak pozostaje dostępny dla turystów preferujących różne środki transportu i różne tempo zwiedzania.

Gniezno i okolice – co zwiedzić w centralnym punkcie szlaku

Zwiedzanie warto rozpocząć od Gniezna, gdzie z daleka widoczna jest tysiącletnia katedra pw. Wniebowzięcia NMP. To miejsce koronacji pięciu królów Polski, a także spoczynku św. Wojciecha, pierwszego świętego związanego z naszym krajem i jego patrona. W katedrze znajdują się słynne Drzwi Gnieźnieńskie, uznawane za unikatowy zabytek sztuki romańskiej. Pobliski kościół Franciszkanów kryje z kolei relikwiarz bł. Jolenty, babki króla Kazimierza Wielkiego. Na zakończenie zwiedzania koniecznie trzeba odwiedzić Muzeum Początków Państwa Polskiego, które oferuje nowoczesną, multimedialną ekspozycję.

Dobrym wstępem do wyprawy może być też wizyta w Skansenie Miniatur Szlaku Piastowskiego w Pobiedziskach. To właśnie tam obejrzymy wszystkie słynne budowle z czasów dynastii Piastów oraz wiele innych zabytków Wielkopolski w skali 1:20. Miniatury dają doskonałe wyobrażenie o monumentalności średniowiecznych budowli, zanim zobaczymy je w rzeczywistych rozmiarach.

Klasyki Szlaku Piastowskiego, które trzeba zobaczyć: Trakt Królewski, Ostrów Lednicki i Poznań

Osoby planujące dłuższy pobyt w Gnieźnie powinny zobaczyć całe miasto, nie tylko okolice katedry. Pomocny okaże się wyznaczony w mieście Trakt Królewski, po którym prowadzą turystów figurki królików poukrywane w różnych punktach. Każda z figurek opowiada inną historię. Do nawigacji można wykorzystać aplikację Królika Goń! lub papierowe broszury dostępne w Centrum Informacji Turystycznej.

W połowie drogi między Poznaniem a Gnieznem, w miejscowości Dziekanowice, leży Ostrów Lednicki, nazywany często „Wyspą Władców”. W czasach pierwszych Piastów znajdował się tam jeden z najpotężniejszych grodów dynastii. Dziś pozostały po nim imponujące ruiny, nad którymi pieczę sprawuje Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy. Niegdyś na wyspę prowadziły potężne mosty z dębowych bali, obecnie turystów przewozi prom. Ostrów Lednicki uznawany jest za domniemane miejsce spotkania króla Bolesława Chrobrego z cesarzem Ottonem III. Do muzeum należą również dwa inne grody z tej epoki: Giecz oraz Grzybowo, które w czasach pierwszych Piastów należały do najpotężniejszych na ziemiach polskich.

Kierując się dalej, dotrzemy do Poznania. Na początek warto zwiedzić poz-nańską katedrę, która była siedzibą pierwszego polskiego biskupa, a później stała się nekropolią piastowskich władców. W jej pobliżu wznosi się gotycki kościół NMP, wybudowany w miejscu kamiennego palatium Mieszka oraz pierwszej na ziemiach polskich chrześcijańskiej kaplicy. Zarys tej budowli wyznacza dziś podświetlana w nocy instalacja. Zwiedzanie warto jednak rozpocząć od Bramy Poznania, ultranowoczesnego gmachu, w którym multimedialna i interaktywna ekspozycja przybliża dziesięć wieków historii Ostrowa Tumskiego i samego Poznania. Na Szlaku Piastowskim leżą również ufundowany przez Mieszka Starego kościół Św. Jana za Murami oraz niedawno zrekonstruowany Zamek Królewski, z którego roztacza się świetny widok na miasto. To w nim można dowiedzieć się, jak osobisty herb Przemysła II – biały orzeł w koronie – został symbolem całej Polski.

Mniej oczywiste atrakcje Szlaku Piastowskiego: Lubiń, Wągrowiec, Konin, Kalisz i Pyzdry

Na południe od Poznania leży Lubiń, gdzie wznoszą się romańsko-gotycka bazylika i benedyktyński klasztor. Z klasztorem, według podań, miał być związany sam Gall Anonim. Dziś największą uwagę przyciąga jednak słynna Benedyktynka, czyli produkowana na miejscu ziołowa nalewka. Z kolei około 50 km na północ od stolicy Wielkopolski znajduje się Wągrowiec ze słynnym pocysterskim zespołem klasztornym, a w pobliskim Tarnowie Pałuckim stoi najstarszy drewniany kościół w Polsce.

Wschodnia część Wielkopolski również obfituje w piastowskie atrakcje. W Koninie stoi słup milowy z 1151 roku, najstarszy znak drogowy w tej części Europy. Natomiast Kalisz, według podań gród o starożytnych korzeniach, zaprasza na Zawodzie, gdzie wznosi się rekonstrukcja średniowiecznego grodu oraz pozostałości dawnych budowli. To miejsce licznych imprez, a podczas zwiedzania nie można zapomnieć o pysznych kaliskich andrutach.

Przebojem ostatnich lat stały się Pyzdry, które zostały laureatem jednej z edycji konkursu National Geographic Traveler na Nowe Cuda Polski. Historia miasta jest długa i zawiła – to w tutejszym zamku Kazimierz Wielki miał skryć się przed Krzyżakami i to tutaj po raz pierwszy w Polsce użyto armaty. W Pyzdrach zobaczymy największy w Wielkopolsce mural, zabytkową miejską zabudowę, gotycki kościół farny oraz dawny klasztor franciszkanów.

Wschodnia część Szlaku Piastowskiego: Trzemeszno, Mogilno i legendarna Kruszwica

Podczas wyprawy na wschód od Gniezna koniecznie trzeba zatrzymać się w Trzemesznie i zobaczyć tamtejszą bazylikę. Dalej Szlak Piastowski biegnie już na terenie województwa kujawsko-pomorskiego, gdzie znajduje się Mogilno z malowniczo położonym klasztorem Benedyktynów, którego historia sięga 1050 roku. Na trasie leży również słynna Kruszwica z owianą legendą o złym królu Popielu tzw. Mysią Wieżą, będącą w rzeczywistości pozostałościami zamku Kazimierza Wielkiego. To zaledwie kilka z kilkudziesięciu obiektów, jakie czekają na turystów na całym szlaku.

Imprezy i wydarzenia na Szlaku Piastowskim, które ożywiają historię

Szlak Piastowski to nie tylko niemi świadkowie dawnych czasów, ale także kilkanaście corocznych imprez, które w niesamowity sposób ożywiają historię. Już wiosną na turystów czeka Festiwal Kultury Słowiańskiej i Cysterskiej w Lądzie, podczas którego można poznać zarówno życie w dawnym grodzie, jak i w średniowiecznym klasztorze. Pod koniec lipca warto odwiedzić Gniezno, gdzie u stóp katedry organizowana jest Koronacja Królewska.

W sierpniu do Grzybowa koło Wrześni zjeżdża się kilkuset rekonstruktorów na Grzybowski Turniej Wojów. Poza rozległym obozowiskiem, w którym można podejrzeć średniowieczne rzemiosło, regularnie odbywają się pokazy walk, zakończone wielką bitwą finałową. W mistyczny świat pogańskich wierzeń wprowadzają z kolei imprezy w grodzie w Gieczu, szczególnie listopadowe Dziady, podczas których można podpatrzeć przedchrześcijańskie obrzędy pogrzebowe oraz przenieść się do świata mitów i legend słowiańskich przodków.

Od maja do listopada można odwiedzić Gród Pobiedziska, gdzie pod czujnym okiem komesa grodu prezentowane są średniowieczne machiny oblężnicze, w tym strzelające katapulty, dawne uzbrojenie i inne aspekty życia w epoce Piastów. Na odważnych czeka możliwość samodzielnego wystrzelenia z trebusza czy potężnej kuszy wałowej. Zwiedzanie Szlaku Piastowskiego najlepiej zaplanować w okresie od wiosny do późnej jesieni – nie tylko ze względu na pogodę, ale także dlatego, że zimą wiele obiektów przechodzi niezbędne prace konserwatorskie.