Lifestyle

Młyn w Działoszynie: historia i renowacja zabytku

Opublikowano

-

fot. Urząd Marszałkowski Woj. Łódzkiego / lodzkie.pl / Tomasz Grala

Młyn w Działoszynie to jeden z najcenniejszych zabytków techniki w regionie, który przez blisko dwa stulecia opierał się pożarom i zawieruchom wojennym. Dzięki zaangażowaniu lokalnej spółdzielni oraz wsparciu finansowemu ten ceglany świadek historii nad Wartą przechodzi gruntowną renowację, a w jego wnętrzach ma powstać ogólnodostępne muzeum młynarstwa.

Historia młyna w Działoszynie: od drewnianej konstrukcji na palach po ceglany gmach

Początki przemysłowego wykorzystania nurtu Warty w Działoszynie sięgają pierwszej połowy XIX wieku. Pierwotny, drewniany młyn wodny należał do rodziny Pytlewskich i opierał się częściowo na palach wbitych bezpośrednio w koryto rzeki. Taki sposób posadowienia pozwalał w pełni wykorzystać naturalną siłę wody do napędzania mechanizmów mielących ziarno.

Losy obiektu nie były jednak łaskawe, a jego obecny wygląd jest wynikiem wielokrotnych odbudów po kolejnych katastrofach:

  • Pożar około 1905 roku – ogień doszczętnie strawił pierwszą konstrukcję, co skłoniło Stanisława Pytlewskiego do wzniesienia nowego, drewnianego młyna, tym razem ulokowanego w całości na prawym brzegu Warty.
  • Zniszczenia z 1914 roku – podczas walk w trakcie I wojny światowej uszkodzony został generator trójfazowy napędzający turbiny prądotwórcze, przez co część mieszkańców Działoszyna przez miesiąc była pozbawiona prądu. Wycofujące się wojska wysadziły też pobliski most, co doprowadziło do wybicia 73 szyb w okolicy oraz zniszczenia grobli i urządzeń transportujących zboże.
  • Rozbudowa w latach 20. XX wieku – po ślubie córki Stanisława Pytlewskiego z Janem Hartlem (byłym oficerem armii austriackiej) w 1921 roku zakład zyskał nową dynamikę. Około 1922 roku obok młyna wybudowano tartak, tworząc ważny ośrodek gospodarczy wykorzystujący jaz na Warcie oraz turbinownię elektrowni wodnej.
  • Odbudowa w 1940 roku – po tragicznych zniszczeniach z września 1939 roku obiekt wzniesiono ponownie, nadając mu zachowaną do dziś, solidną, murowaną formę.

Jak przebiega renowacja zabytku nad Wartą?

Obecnie właścicielem nieruchomości jest Gminna Spółdzielnia „Samopomoc Chłopska” w Działoszynie, kierowana przez prezesa Sławomira Marka. Kluczowym krokiem dla bezpieczeństwa obiektu było wpisanie go 28 maja 2025 roku do rejestru zabytków nieruchomych województwa łódzkiego (pod numerem A/441), co zapewniło mu formalną ochronę konserwatorską.

Reklama

Prace remontowe realizowane są etapami w miarę pozyskiwania zewnętrznych funduszy. Dotychczas udało się wymienić zniszczone elementy konstrukcyjne i zastąpić stare pokrycie dachowe z papy nową blachą (przy wsparciu gminy oraz środków z Krajowego Planu Odbudowy). W 2026 roku zrealizowano kolejny etap – odnowiono dwie ściany zewnętrzne budynku, usuwając odpadający tynk i kładąc nowe wyprawy. Na te prace spółdzielnia otrzymała 151 tys. zł dotacji z Urzędu Marszałkowskiego Województwa Łódzkiego w ramach programu „Łódzkie dla zabytków”.

Wskazówka w praktyce: Planując wycieczkę śladami zabytków techniki w powiecie pajęczańskim, warto pamiętać, że działoszyński młyn jest obecnie w trakcie wieloetapowego remontu. Obiekt najlepiej podziwiać z zewnątrz – z perspektywy brzegów Warty, skąd doskonale widać jego czterokondygnacyjną, przemysłową bryłę oraz układ dawnego koryta rzeki.

Muzeum młynarstwa i zachowane maszyny: drugie życie obiektu

Największą wartością młyna w Działoszynie jest jego autentyczne wnętrze. Na czterech kondygnacjach zachowały się w dobrym stanie oryginalne maszyny młynarskie. Choć urządzenia nie pracują już od lat, ich kompletność pozwala dokładnie prześledzić dawny proces technologiczny – od oczyszczania ziarna aż po uzyskanie gotowej mąki.

Właściciel obiektu nie planuje ponownego uruchamiania produkcji przemysłowej. Celem jest dokładne oczyszczenie, konserwacja i wyeksponowanie zabytkowych maszyn w ramach przyszłego muzeum młynarstwa. Ekspozycja ma być otwarta dla mieszkańców, turystów oraz grup szkolnych. Projekt ma również wymiar symboliczny: gminna spółdzielnia do dziś prowadzi własną piekarnię, która przed laty wypiekała pieczywo właśnie z mąki mielonej nad Wartą.

Przed spółdzielnią wciąż pozostają kolejne zadania inwestycyjne – renowacja dwóch pozostałych ścian elewacji, wymiana stolarki okiennej oraz uporządkowanie i wyrównanie terenu wokół gmachu.

Reklama

Wsparcie dla zabytków w powiecie pajęczańskim

Ratowanie młyna w Działoszynie wpisuje się w szerszą politykę ochrony dziedzictwa w województwie łódzkim. W ramach programu „Łódzkie dla zabytków” na renowację historycznych obiektów w całym powiecie pajęczańskim przeznaczono w latach 2019–2026 łącznie 4 mln 39 tys. 610 zł (z czego 706 tys. 800 zł przypadło na rok 2026).

W samym Działoszynie łączna pula dofinansowań wyniosła 609 tys. zł (wcześniej wsparto m.in. kościół pw. św. Marii Magdaleny oraz dzwonnicę). Gminna Spółdzielnia „Samopomoc Chłopska” zapisała się w tych statystykach jako pierwszy nieparafialny beneficjent z miasta objęty tym programem wsparcia.


Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Gdzie znajduje się zabytkowy młyn i kto jest jego właścicielem?

Zabytkowy młyn wodny znajduje się w Działoszynie (powiat pajęczański, województwo łódzkie), bezpośrednio nad rzeką Wartą. Właścicielem nieruchomości jest Gminna Spółdzielnia „Samopomoc Chłopska” w Działoszynie.

Kiedy powstał obecny budynek młyna w Działoszynie?

Pierwszy drewniany młyn na palach stanął w tym miejscu w pierwszej połowie XIX wieku, jednak spłonął około 1905 roku. Obecny, czterokondygnacyjny budynek murowany został odbudowany w 1940 roku po zniszczeniach z września 1939 roku.

Reklama

Czy wewnątrz młyna zachowały się oryginalne urządzenia?

Tak, na wszystkich czterech kondygnacjach budynku w dobrym stanie przetrwały dawne maszyny służące do przemiału zboża. Nie są one już używane do produkcji, ale po konserwacji mają stanowić główną atrakcję planowanej ekspozycji.

Co ma powstać w odnowionym młynie w Działoszynie?

Gminna Spółdzielnia „Samopomoc Chłopska” planuje utworzyć w zabytkowych wnętrzach ogólnodostępne muzeum młynarstwa. Placówka będzie edukować mieszkańców, turystów oraz młodzież szkolną, pokazując dawną drogę od ziarna do mąki i chleba.

Czy młyn w Działoszynie jest wpisany do rejestru zabytków?

Tak, budynek został objęty formalną ochroną konserwatorską 28 maja 2025 roku. Obiekt figuruje w rejestrze zabytków nieruchomych województwa łódzkiego pod numerem A/441.

fot. Urząd Marszałkowski Woj. Łódzkiego / lodzkie.pl / Tomasz Grala

Reklama

Popularne artykuły

Exit mobile version